Kimyasallar alfabetik sıraya göre değil zararlılık grubuna göre depolanır. Oksitleyiciler alevlenir ve organik maddelerden, asitler bazlardan, hipoklorit asitlerden ve amonyaktan, siyanür ve sülfür tuzları asitlerden ayrı tutulur. Sıvılar en az en büyük kabın hacmini alan sızıntı tavalarında, alevlenir sıvılar yangına dayanıklı dolaplarda veya ayrı depolarda saklanır. Depo planının temeli GBF'nin 7. ve 10. bölümleridir.
Kimyasal kazaların önemli bir bölümü üretim sırasında değil, depolama alanlarında başlar: devrilen bir bidon, sızdıran bir vana ya da yan yana konmuş iki uyumsuz kimyasal. Doğru depo düzeni hem çalışanları hem tesisi korur.
Uyumsuz kimyasallar
Birbiriyle temas ettiğinde ısı, zehirli gaz, yangın veya patlama oluşturan maddeler aynı tavada, aynı rafta, mümkünse aynı bölmede tutulmamalıdır. Sahada en sık karşılaştığımız tehlikeli eşleşmeler:
| Madde grubu | Uzak tutulacaklar | Olası sonuç |
|---|---|---|
| Oksitleyiciler | Alevlenir sıvılar, organik maddeler, indirgenler | Yangın, patlama |
| Asitler | Bazlar (kostik, amonyak) | Şiddetli ısı, sıçrama |
| Asitler | Hipoklorit (çamaşır suyu) | Klor gazı |
| Hipoklorit | Amonyak ve aminler | Kloramin gazları |
| Asitler | Siyanür ve sülfür tuzları | Hidrojen siyanür, hidrojen sülfür (çok zehirli) |
| Suyla tepkimeye girenler | Su ve nem | Alevlenir gaz çıkışı |
| Alevlenir sıvı ve gazlar | Tutuşturucu kaynaklar, oksitleyiciler | Yangın, patlama |
Her kimyasalın uyumsuz olduğu maddeler GBF'nin 10. bölümünde, depolama koşulları 7. bölümünde yer alır. Depo planı yapılırken önce bu iki bölüm okunmalıdır. Ayrıntılar için GBF rehberimize bakabilirsiniz.
Güvenli depo düzeni
Ayırma ve yerleşim
- Kimyasalları alfabetik sıraya göre değil, zararlılık grubuna göre ayırın
- Uyumsuz grupları ayrı bölmelerde, ayrı dolaplarda veya ayrı sızıntı tavalarında tutun
- Ağır kapları ve aşındırıcıları alt raflarda, göz hizasının altında depolayın
- Rafları devrilmeye karşı sabitleyin; yük kapasitesini raf üzerinde belirtin
Sızıntı ve döküntü
- Sıvı kimyasallar için sızıntı tavası kullanın; tava en az en büyük kabın hacmini alabilmelidir (yaygın uygulama: en büyük kabın %110'u)
- Depo zemini kimyasala dayanıklı ve sızdırmaz olsun; zemin süzgeçleri kanalizasyona açılmasın
- Depo girişinde döküntü kiti, uygun KKD ve atık kabı bulundurun
Alevlenir sıvılar
- Alevlenir sıvıları yangına dayanıklı güvenlik dolaplarında veya ayrı, havalandırmalı depolarda tutun
- Aktarma sırasında kapları topraklayın ve eş potansiyel bağlantı yapın
- Sıvının alevlenirlik kategorisini GBF'deki parlama ve kaynama noktasından hesaplayarak depolama koşullarını buna göre belirleyin
- Patlayıcı ortam oluşabilecek depolarda aydınlatma ve elektrik ekipmanı bölgeye uygun Ex özellikli olmalıdır (PKD rehberi)
Havalandırma
Buharları havadan ağır olan solventler zeminde ve çukurlarda birikir. Bu yüzden emiş noktaları yalnızca tavanda değil, zemine yakın seviyede de olmalıdır.
Etiketleme ve stok
- İkincil kaplar dahil tüm kaplar okunaklı biçimde etiketli olsun
- Kimyasalları asla içecek şişesine veya gıda kabına aktarmayın
- Üretim alanında yalnızca vardiya ihtiyacı kadar kimyasal bulundurun
- Envanteri güncel tutun; son kullanma tarihi geçmiş ve kullanılmayan kimyasalları usulüne uygun bertaraf edin
Acil durum donanımı
- Aşındırıcı maddelerin bulunduğu alanlara yakın göz duşu ve acil duş
- Depolanan maddelere uygun tipte yangın söndürücüler
- Depo girişinde, içerideki zararlılık gruplarını gösteren uyarı levhaları
- Acil durum planında kimyasal sızıntı ve yangın senaryoları
Mevzuat ve eşik değerler
Kimyasal depolama; Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in tehlikeli maddelere ilişkin hükümleri ve ilgili diğer mevzuatla birlikte değerlendirilir. Depolanan tehlikeli madde miktarları belirli eşikleri aşan tesisler ayrıca Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (BEKRA) kapsamına girebilir; bu tesislerin bildirim yapması ve kuruluş seviyesine göre büyük kaza önleme politikası belgesi veya güvenlik raporu hazırlaması gerekir.
Depo kontrol listesi
- Uyumsuz kimyasallar ayrı bölme, dolap veya tavalarda
- Sıvılar sızıntı tavası üzerinde; tavalar temiz ve boş
- Alevlenir sıvılar güvenlik dolabında veya ayrı depoda
- Havalandırma çalışıyor; zemin seviyesinde emiş var
- Tüm kaplar etiketli, GBF'ler erişilebilir
- Döküntü kiti, göz duşu ve uygun söndürücüler yerinde
- Envanter ve stok miktarları güncel
Sık sorulan sorular
Asitler ve bazlar aynı depoda durabilir mi?
Aynı odada bulunabilirler, ancak ayrı bölmelerde ve ayrı sızıntı tavalarında, fiziksel olarak birbirinden ayrılmış olmalıdır. Bir sızıntıda birbirine karışmamaları esastır.
Sızıntı tavası ne büyüklükte olmalı?
Tava en az içindeki en büyük kabın hacmini alabilmelidir; yaygın uygulama en büyük kabın %110'udur. Tava malzemesi depolanan kimyasala dayanıklı olmalıdır.
Ofis ve temizlik kimyasalları da kapsamda mı?
Evet. Miktar az olsa da örneğin çamaşır suyu ile asidik temizleyicilerin birlikte saklanmaması gibi temel ayırma kuralları geçerlidir; karıştırıldıklarında klor gazı açığa çıkar.
Kaynaklar
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 12.08.2013, 28733)
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 19.12.2007, 26735)
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019, 30702)
- Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik – SEA (RG 11.12.2013, 28848)
- ÇSGB, Kimya Sektörü İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi
Bu rehber bilgi amaçlıdır; işyerinize özel değerlendirme için bizimle görüşün.
İşyeriniz için destek alın
A sınıfı uzmanlarımızla işyerinizi birlikte değerlendirelim.
