Kapalı alan; giriş ve çıkışı kısıtlı, sürekli çalışma için tasarlanmamış ve tehlikeli bir atmosfer oluşabilecek tank, silo, kuyu, rögar, kazan gibi yerlerdir. Bu alanlara iş izni olmadan girilmez; giriş öncesinde enerji ve hatlar ayrılır, alan havalandırılır, oksijen ile zehirli ve alevlenir gazlar ölçülür ve ölçüm iş boyunca sürdürülür. Dışarıda sürekli bir gözcü bulunur ve yazılı bir kurtarma planı hazır tutulur.
Kapalı alan kazalarının en acı yanı, çoğunun birden fazla can almasıdır: içeride bayılan arkadaşını kurtarmak için koruyucu donanım olmadan içeri giren ikinci kişi de aynı atmosfere maruz kalır. Bu yüzden kapalı alanda çalışma, girişten önce planlanması gereken bir iştir.
Kapalı alan nedir?
Giriş ve çıkışı kısıtlı, sürekli çalışma için tasarlanmamış ve içinde tehlikeli bir atmosfer oluşabilecek her yer kapalı alandır. Tesislerde sık karşılaşılan örnekler:
- Depolama tankları, reaktörler, kazanlar ve basınçlı kaplar
- Silolar ve bunkerler
- Kuyular, rögarlar, foseptikler ve atık su havuzları
- Kanal, boru ve havalandırma kanallarının içi
Başlıca tehlikeler
- Oksijen yetersizliği: Havada normalde yaklaşık %20,9 oksijen bulunur. Paslanma, fermantasyon veya inert gaz (azot gibi) nedeniyle oksijen azalabilir; uyarı belirtisi olmadan bilinç kaybı olabilir.
- Zehirli gazlar: Atık su ve rögarlarda hidrojen sülfür, yanma veya motor egzozundan karbon monoksit gibi.
- Alevlenir atmosfer: Solvent kalıntıları, biyogaz veya yanıcı tozlar.
- Gömülme ve boğulma: Silolarda tahıl, toz veya granül malzeme.
- Mekanik ve enerji tehlikeleri: Karıştırıcılar, vanalar, buhar ve elektrik hatları.
Girişten önce: iş izni ve ayırma
- Yazılı iş izni düzenlenir; işi yapacak kişiler, gözcü, süre ve önlemler belirtilir.
- Tüm enerji kaynakları ayrılır, kilitlenir ve etiketlenir; hatlar kör flanş veya söküm yoluyla ayrılır.
- Alan boşaltılır, temizlenir ve mekanik olarak havalandırılır.
- Giriş ve çıkış yolu ile aydınlatma sağlanır; patlayıcı ortam ihtimali varsa ekipman buna uygun seçilir.
Gaz ölçümü
Girişten önce ve çalışma boyunca kalibre edilmiş bir gaz ölçerle oksijen, alevlenir gazlar (LEL), hidrojen sülfür ve karbon monoksit ölçülür. Gazlar havadan ağır ya da hafif olabileceği için ölçüm alanın üst, orta ve alt seviyelerinde yapılır. Yaygın uygulamada oksijen için %19,5–23,5 aralığı güvenli kabul edilir; alevlenir gazlarda ise alarm genellikle alt patlama sınırının %10'u gibi düşük bir seviyeye ayarlanır. Ölçüm sonuçlarını farklı birimler arasında çevirmek için Axosfer'in LEL hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Gözcü, iletişim ve kurtarma
- Alanın dışında, içeridekilerle sürekli iletişim kuran ve başka iş yapmayan bir gözcü bulunur.
- Kurtarma ekipmanı (tripod, vinç, kurtarma kemeri) girişte hazır tutulur.
- Kurtarma, temiz hava beslemeli solunum cihazı ve eğitimli ekip olmadan yapılmaz; 112 ile iletişim planı hazırdır.
Filtreli maskeler oksijen yetersizliğinde koruma sağlamaz. Oksijeni yetersiz ya da zehirli gaz yoğunluğu bilinmeyen bir kapalı alana yalnızca temiz hava beslemeli solunum cihazıyla girilir.
Sık sorulan sorular
Rögara kısa süreliğine girmek için de iş izni gerekir mi?
Evet. Giriş birkaç dakika sürse bile kapalı alandaki atmosfer tehlikeli olabilir. Kısa işler de iş izni, gaz ölçümü ve gözcüyle yapılmalıdır.
Gaz ölçer hangi gazları ölçmeli?
En azından oksijen, alevlenir gazlar (LEL), hidrojen sülfür ve karbon monoksit ölçülmelidir. Alanda başka bir kimyasal kullanılıyorsa ona uygun sensör de eklenmelidir.
İçerideki kişi bayılırsa ne yapılmalı?
Gözcü içeri girmez; kurtarma planı devreye alınır, 112 aranır. Kurtarma yalnızca temiz hava beslemeli solunum cihazı ve kurtarma ekipmanıyla, eğitimli kişilerce yapılır.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG 30.06.2012, 28339)
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012, 28512)
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 12.08.2013, 28733)
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013, 28633)
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2013, 28681)
- Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.07.2013, 28695)
Bu rehber bilgi amaçlıdır; işyerinize özel değerlendirme için bizimle görüşün.
İşyeriniz için destek alın
A sınıfı uzmanlarımızla işyerinizi birlikte değerlendirelim.
